Heaggadieđuid gieđahallan Melas dáhkádus- ja ovdoáššiin

Dán diehtosuodjealmmuhusas muitaluvvo, mot du heaggadieđut gieđahallojuvvojit Melas čuovvovaš dáhkádus- ja ovdoáššiid oktavuođas:

• MYEL-dáhkádusáššit
• MYEL-ealáhatáššit
• MATA-dáhkádusáššit
• MATA-vahátáššit
• MATA-bearašealáhat
• Mela-buohcanbeaiveruhta
• Joavkoeallindáhkádus

Man ulbmila várás ja maid ákkaid vuođul du heaggadieđut gieđahallojuvvojit Melas?

Du heaggadieđut dárbbašuvvojit du MYEL- ja MATA-dáhkádusášši dahje daidda laktáseaddji Mela dikšun ovdoášši čoavdima várás. Mela gieđahallá heaggadieđuidat čuovvun dihte láhkageatnegahtton geatnegasvuođaidis ja čuovvun dihte geavahanulbmiliid, mat heivejit dainna oktii.

Vejolaš čuovvumušat, juos dieđut eai addojuvvo

Juos Mela ii oaččo MYEL- ja MATA-dáhkádusáššis dieđuid, maid dat lea bivdán ja dan dihte ášši čovdojuvvo váilevaš dieđuid vuođul, dat sáhttá váikkuhit du dáhkádus- ja ovdodorvui.

Juos Mela ii oaččo guđege gažaldatvuloš áššis iežas bivdin dieđuid, Mela ii sáhte maiddái

• nannet dutnje du vejolaččat ohcan eaktodáhtolaš MATA-dáhkádusa
• čoavdit du vuoigatvuođa buhtadussii iige máksinvuloš buhtadusaid meari MATA-vahátáššis
• čoavdit du vuoigatvuođa bearašealáhahkii iige máksinvuloš ealáhaga meari MATA-bearašealáhatáššis
• čoavdit du vuoigatvuođa MYEL-ealáhahkii
• čielggadit du vuoigatvuođa beaiveruhtii dahje beaiveruđa meari MELA-buohcanbeaiveruhtaáššis
• čielggadit du vuoigatvuođa joavkoeallindáhkádusbuhtadussii dahje buhtadusa meari joavkoeallindáhkádusbuhtadusáššis.

Dieđut geavahuvvojit maid eará lobálaš geavahanulbmiliid várás

Ovdoášši gieđahallan

Juos dus lea geatnegasvuohta váldit MYEL-dáhkádusa, MYEL-dáhkádusáššis du addin dieđut geavahuvvojit maid MATA-bargobárte-ja ámmátdávdadáhkádusa ja joavkoeallindáhkádusa nannemii, seammás, go don oaččut MYEL-dáhkádusa.

MATA-vahátalmmuhusain čohkkejuvvon dieđut geavahuvvojit maid du MELA-buohcanbeaiveruhtaášši gieđahallamii.

Dáhkádus- dahje ovdoášši čoavdima várás čohkkejuvvon dieđut geavahuvvojit maid statistihkaid ja dutkamuša várás.

Mela sáhttá ovttaskas dáhpáhusain geavahit Mela dáhkádus- dahje ovdoášši gieđahallamis ožžojuvvon dieđuid maiddái Mela gieđahallan nuppi dáhkádus- dahje ovdoáššis, juos dieđut váikkuhit nuppi ášši čovdosii ja juos daid galgá lága mielde váldit namuhuvvon áššis vuhtii, ja juos Melas livččii riekti oažžut dáid dieđuid muđuige sierra.

Juos diŋgot dahje luđet bargoealáhatkoartta, Mela geavaha ealáhatášši dikšumis addojuvvon dieđuid du ealáhatrievtti dárkkisteami várás. Mela sáhttá geavahit bargoealáhatohcamušas du addin oktavuođadieđuid sádden dihte bargoealáhatkoartta dutnje, go dutnje lea mieđihuvvon ealáhat, man vuođul sáhtát oažžut bargoealáhatkoartta.

Áššehasgulahallan

Mela geavaha du oktavuođadieđuid Mela bálvalusaid ollašuhttimii.

Mela geavaha du telefonnummira almmuhan dihte dutnje teakstadieđuin ođđa dieđuid Mela áššiiddikšunbálvalusas čuovvovaš dáhpáhusain:

• don leat váldán oktavuođa Mela elektrovnnalaš áššiiddikšunbálvalusa bokte ja Mela vástida du dihtui
• Mela sádde dutnje áššiiddikšunbálvalusa bokte dieđu, mii laktása du áššái, mii lea Melas jođus.

Juos it háliit almmuhusaid teakstadiehtun, sáhtát eastit almmuhusaid sáddema áššiiddikšunbálvalusa Iežan dieđut -čuoggás. Juos háliidat, sáhtát maid válljet, ahte almmuhus ođđa dieđus sáddejuvvo du šleađgapostii.

Mela geavaha šleađgapoastačujuhusa, mii lea áššehasregistaris, dieđihan dihte Mela-dorvvus. Ođasreivve sáhttá maid diŋgot Mela neahttasiidduid bokte. Juos it háliit ođasreivve, mii boahtá šleađgapoasttain, sáhtát šluhttet diŋgojumi ođasreivve liŋkka bokte.

Mela riekti háhkat, addit viidásabbot ja sirdit heaggadieđuidat

Melas lea láhkii vuođđuduvvi riekti háhkat ja addit viidásabbot áššát čoavdima dáfus vealtameahttun dieđuid.

Juos dieđuid háhkan dahje addin viidásabbot ii vuođđuduva láhkii, dus bivdojuvvo álgovurrosaččat miehtan, man sáhtát šluhttet maŋŋelabbos, juos háliidat.

Gieđahaladettiinis du ášši, Mela sáhttá váldit oktavuođa earret eará iešguđet virgeoapmahaččaide ja ealáhat- ja dáhkáduslágádusaide. Veahkkeruhtaoažžu dáhkádusáššis Mela sáhttá váldit oktavuođa maid veahkkeruđa juolludeaddjái, MATA-áššiin iešguđet dikšunlágádusaide ja joavkoeallindáhkádusáššiin ovdamearkka dihte Bártedáhkádusguovddážii, Stáhtakantuvrii ja Kevai.

Du heaggadieđuid gieđahallet fitnodagat, mat doibmet Mela vuolde, dego IT-bálvalusaid doaimmaheaddjit. Dieđuid giedahallama teknihkalaš ollašuhttima várás heaggadieđut sáhttet sirdojuvvot Eurohpa uniovnna dahje Eurohpa ekonomiijaguovllu olggobeallái láhkaásaheami diktin rájáid siste. Dieđuid sirdima eaktun lea, ahte

• Eurohpa kommišuvdna lea mearridan, ahte namuhuvvon riikka dahje organisašuvnna diehtosuoji dássi lea gokčevaš, daid gieđahalli oassebealit leat čatnan Melain EU-kommišuvnna dohkkehan fástacelkosiid sisttisdoalli soahpamuša (EU-kommišuvnna dohkkehan fástasoahpamušcelkosat EUR-Lex -siiddus (pdf)), mii sihkkarastá dieđuid gieđahallama lága mielde, dahje
• gažaldagas lea diehtosuodjeláhkaásaheami diktin eará sirdinmekanisma.

Du dieđut sáhttet dárbbu mielde sirdojuvvot EU diehtosuodjeásahusa ja stáhtaid gaskasaš sosiáladorvosoahpamušaid mielde EU- ja ETA-riikkaide, Sveicii ja eará riikkaide.

Dus lea vuoigatvuohta dárkkistit dieđuidat ja geavahit eará rivttiid

Juos háliidat, dus lea riekti oažžut diehtit, maid dieđuid Mela lea dus vurken. Sáhtát oažžut kopiija iežat heaggadieđuin.
Sáhtát bivdit eahpedárkilis ja feaillalaš heaggadieđuid njulgema. Sáhtát maid dievasmahttit váilevaš heaggadieđuidat, juos das lea heaggadieđuid gieđahallanulbmila dáfus mearkkašupmi.

Go du heaggadieđuid gieđahallan vuođđuduvvá soahpamuššii dahje miehtamii, dus lea riekti bivdit ahte dutnje guoskevaš dieđut sihkkojuvvojit, dahje ahte dieđut, maid don leat doaimmahan Melai, sirdojuvvojit Mela olggobeale vuogádahkii.

Go du heaggadieđuid gieđahallan vuođđuduvvá Mela vuoigadahtton ovdui, dus lea riekti bivdit, ahte dutnje guoskevaš dieđut sihkkojuvvojit. Sáhtát maid vuostálastit iežat heaggadieđuid gieđahallama dahjege bivdit, ahte du dieđut eai gieđahallojuvvoše ollenge, juos dus lea dasa muhtin persovnnalaš dillásat laktáseaddji erenomáš sivva.

Go heaggadieđuidat gieđahallan vuođđuduvvá Mela almmolaš ovdui, sáhtát vuostálastit heaggadieđuidat gieđahallama dahjege bivdit, ahte du dieđut eai gieđahallojuvvoše ollenge, juos dus lea dasa muhtin persovnnalaš dillásat laktáseaddji erenomáš sivva.

Sáhtát bivdit Mela ráddjet du heaggadieđuid gieđahallama, juos dat leat du mielas feaillalaččat dahje dat gieđahallojuvvojit lága vuostá. Dalle Mela sáhttá gieđahallat dieđuidat dušše du miehtama vuođul, dahje diehtosuodjeásahusa erenomážit namuhan ulbmiliid várás.

Go du heaggadieđuid gieđahallan vuođđuduvvá láhkii, it sáhte vuostálastit heaggadieđuidat gieđahallama, itge bivdit gieđahallamis dárbbašuvvon heaggadieđuid sihkkuma dahje daid sirdima Mela olggobeale vuogádahkii. Dáhkádus- ja ovdoášši gieđahallan vuođđuduvvá váldoáššis láhkii.

Dus ii maiddái leat vuoigatvuohta dasa, ahte Mela lágalaš barggu divššodettiinis ráddješii du heaggadieđuid gieđahallama, vaikko šiittášit heaggadieđuidat doallavašvuođa, juos du gáibádusas heaggadieđuid ráddjemis eai čielgasit leat ákkat.

Du heaggadieđuide guoskevaš bivdaga dahkan ja vástádusa oažžun lea dávjjimusat nuvttá. Juos Mela ii du bivdaga vuođul ollašuhte du heaggadieđuide guoskevaš doaibmabijuid, oaččut almmuhusa áššis maŋemustá mánu siste.

Juos háliidat kopiija iežat heaggadieđuin, šluhttet miehtama, gáibidit dieđuidat njulgema, dievasmahttima dahje sihkkuma, dahje ráddjet dahje vuostálastit heaggadieđuidat gieđahallama, sáhtát doaimmahit bivdaga suddjejuvvon šleađgapoasttain čujuhussii tietosuoja(at)mela.fi.

Juos du bivdaga ii sáhte ollašuhttit, Mela muitala siva. Juos leat duhtameahttun Mela čovdosii heaggadieđuidasat guoskevaš áššis dahje juos gávnnahat, ahte Mela ii čuovo diehtosuodjeláhkaásaheami dutnje guoskevaš heaggadieđuid gieđahallamis, dus lea riekti váidit áššis diehtosuodjeáittardeaddjái.

Heaggadieđuidat seailluheapmi

Du ášši gieđahallamis dárbbašuvvon dieđut seailluhuvvojit láhkaásaheamis ásahuvvon dahje muđuid dárbbašlaš áiggi.

Seailluhanáiggit leat:

• MYEL- ja MATA-dáhkádusáššiin unnimustá čuođi jagi. Du MYEL-dáhkádussii guoskevaš dieđut seailluhuvvojit MATA-láhkaásaheami seailluhanáiggiid mielde, daningo MYEL- ja MATA-dáhkádusdieđut leat ollisvuohta.
• MATA-vahátáššis ja MATA-bearašealáhatáššis unnimustá čuođi jagi.
• MYEL- ja MATA-dáhkádusmávssuid bearranáššiin bearrama nohkama rádjái ja dan maŋŋá vihtta kaleandarjagi, MATA-láhkaásaheami seailluhanáiggiid mielde goitge unnimustá logi jagi.
• Váidináššis vihttalogi jagi, juos ii eará ákka vuođul galgga seailluhit guhkit áiggi go dat.
• MATA-dáhkádusáššis, mii guoská dáhkádusmávssu mearrašuvvama ákkaide, dáhkádusmávssu bearramii, buhtadusa máksingildosii ja dáhkáduslágádusa máhccevašriektái, unnimustá logi jagi.
• Mela-buohcanbeaiveruhtaáššis 10 jagi.
• Joavkoeallindáhkádusáššis 10 jagi.

Automáhtalaš mearrádusbargan

Automáhtalaš mearrádusbargan Melas vuođđuduvvá hálddahusláhkii (434/2003) ja almmolaš diehtohálddašeamis addojuvvon láhkii (906/2019). Hálddahuslága mielde ášši sáhttá čovdojuvvot automáhtalaččat, go dasa eai gula áššit, mat eaktudit vihkkedallama sierra dáhpáhusa mielde, dahje masa gullevaš guđege dáhpáhusa mielde vihkkedallanvuloš áššiid áššemeannudeaddji lea árvvoštallan. Čoavdin galgá vuođđuduvvat guoskadanvuloš lága ja ovdavihkkedallama vuođul ráhkaduvvon almmolaš hálddahusa diehtohálddašeamis addojuvvon lágas oaivvilduvvon gieđahallannjuolggadusaide ja áššiid automáhtalaš čoavdimis dahkkojuvvo atnuiváldinmearrádus. Automáhtalaš čoavdima eaktun lea lassin, ahte mearrádussii sáhttá buot osiid mielde gáibidit njulgema.

Mela lea gieđahallannjuolggadusain meroštallan, makkár diliin ášši gieđahallan ja čoavdin sirdašuvvet bargan láhkai Mela doaibmaolbmui. Ná dáhpáhuvvá, go áššái laktása vihkkedallan guđege dáhpáhusa mielde sierra, dahje go ášši čielggadeapmi dan gáibida. Juos háliidat, dus lea riekti bivdit, ahte du oažžun automáhtalaš mearrádusa dárkkista Mela doaibmaolmmoš, almmuhit iežat oainnu áššái ja ohcat njulgema mearrádussii váidimiin.

Mela sáhttá geavahit automáhtalaš mearrádusbargama čuovvovaš diliin. Dárkilut dieđuid automáhtalaš mearrádusbargamis oaččut automáhtalaš čoavdinmeannudeami atnuiváldinmearrádusain.

• Mela-buohcanbeaiveruhtaáššit
  Eanandoallofitnodatolbmuin ja veahkkeruhtaoažžuin lea riekti oažžut buhtadussan buohcuvuođa dagahan bargonávccahisvuođas beaiveruđa buohcuvuođadáhkáduslága (1224/2004 8:7.1 §) oaivvildan iežas ovddasvástádusáigge nugo lágas (láhka buohcuvuođadáhkáduslága mielde iežas ovddasvástádusáiggi buhttemis eanandoallofitnodatolbmuide 118/1991) ásahuvvo. Mela sáhttá geavahit automáhtalaš mearrádusbargama dain Mela-buohcuvuođabeaiveruhtaáššiin, mat bohtet Melas johtui Kelai dahkkojuvvon ohcamuša vuođul. Automáhtalaččat sáhttet čovdojuvvot dáhpáhusat, main 1) Mela-beaiveruhtaáššis addojuvvon mearrádus čuovvu Kela addin positiivvalaš čovdosa buohcuvuođadáhkáduslága mielde beaiveruđas; 2) ohcci bargonávccahisvuođaáigi báhcá lágas ásahuvvon iežas ovddasvástádusáiggi vuollái, go sihke Kela ja Mela čoavddus lea hilgu; dahje 3) ohcci ii leat Kela buohcuvuođabeaiveruhtamearrádusa mielde bargonávccaheapme, go sihke Kela ja Mela čoavddus lea hilgu.
• Eaktodáhtolaš MATA-dáhkádusa eretcealkin mávssekeahtes mávssuid dihte
  Mela sáhttá geavahit automáhtalaš mearrádusbargama eretcealkkedettiinis eaktodáhtolaš MATA-dáhkádusaid (eanandoallofitnodatolbmo eaktodáhtolaš bargoáiggi dáhkádus, eaktodáhtolaš eanandoallofitnodatolbmo ja veahkkeruhtaoažžu astoáiggi dáhkádus), mávssekeahtes dáhkádusmávssuid dihte. Melas lea riekti eretcealkit eaktodáhtolaš dáhkádusa, juos dáhkiduvvon olmmoš lea healbadan máksimii šaddi dáhkádusmávssu máksima (eanandoallofitnodatolbmo bárte- ja ámmátdávdaláhka 873/2015 105 §, 121 §, 124 §, 127 §). Mela addá dáhkádusa eretcealkimis čálalaš mearrádusa.
• Eanandoallofitnodatolbmo dáhkádusa heaittiheapmi, go dáhkiduvvon olmmoš sirdašuvvá bargoealáhatlágaid mielde boarisvuođaealáhahkii dahje go son juksá lágas meroštallojuvvon alimus ealáhatagi.
  Mela sáhttá geavahit automáhtalaš mearrádusbargama mearridettiinis dáhkádusa (bákkolaš MYEL-dáhkádus, joavkoeallindáhkádus, bákkolaš MATA-dáhkádus, eaktodáhtolaš astoáiggi MATA-dáhkádus), go dáhkiduvvon olmmoš sirdašuvvá bargoealáhatlágaid mielde boarisvuođaealáhahkii (eanandoallofitnodatolbmo ealáhatláhka 1280/2006 1 §, 7 §, 10 §, 13 § ja eanandoallofitnodatolbmo bárte- ja ámmátdávdaláhka 873/2015 5 §, 124 §, 128 §) dahje go son juksá lágas meroštallojuvvon alimus ealáhatagi (eanandoallofitnodatolbmo ealáhatláhka 1280/2006 1 §, 7 §, 13 § ja eanandoallofitnodatolbmo bárte- ja ámmátdávdaláhka 873/2015 5 §, 124 §, 128 §). Mela addá dáhkádusa heaittiheamis čálalaš mearrádusa.
• 65-jahkásažžan bárteealáhaga meari nuppástus
  Mela sáhttá geavahit automáhtalaš mearrádusbargama mearridettiinis bárteealáhaga meari nuppástusas, go dáhkiduvvon olmmoš deavdá 65 jagi. Ealáhaga meari nuppástuvvan lea ovttačilggolaččat ásahuvvon lágas (eanandoallofitnodatolbmo bárte- ja ámmátdávdaláhka 873/2015 57 §, eanandoallofitnodatolbmuid bártedáhkádusláhka 1026/1981 9.1 §, 21 § ja bártedáhkádusláhka 608/1948 16.1 §). Automáhtalaš meannudeamis bárteealáhaga mearrašuvvan ii rievdaduvvo eará osiin go jahkebargodietnasa eanemušmeari mearrašuvvama oasil. Mela addá áššis čálalaš mearrádusa.
• Bárteealáhaga meari geardebajádus
  Mela sáhttá geavahit automáhtalaš mearrádusbargama mearridettiinis geardebajádusas bárteealáhaga mearrái. Bárteealáhahkii dahkkojuvvo geardebajádus lágas (eanandoallofitnodatolbmo bárte- ja ámmátdávdaláhka 873/2015 57 § ja bárte- ja ámmátdávdaláhka 459/2015 67 §; eanandoallofitnodatolbmuid bártedáhkádusláhka 1026/1981 9.1 §, 21 § ja bártedáhkádusláhka 608/1948 16.5 §) ásahuvvon vugiin. Mela addá áššis čálalaš mearrádusa.
• Boarisvuođaealáhaga mieđiheapmi vuosttamuš boarisvuođaealáhatohcamuša vuođul
  Mela sáhttá geavahit automáhtalaš mearrádusbargama mearridettiinis boarisvuođaealáhaga mieđiheamis vuosttamuš boarisvuođaealáhatohcamuša vuođul lágas ásahuvvon vugiin (eanandoallofitnodatolbmo ealáhatláhka 1280/2006 31 §, 32 §, 33 §). Juos boarisvuođaealáhat ohccojuvvo máhccevaččat guhkit áigodagas go eanemustá golmma mánnui ovdal ohcanmánu, Mela ii daga áššis automáhtalaš mearrádusa. Mela čoavdá automáhtalaš meannudeamis dušše dakkár boarisvuođaealáhatáššiid, main boarisvuođaealáhat mieđihuvvo.
• Oassálas áraduvvon boarisvuođaealáhaga mieđiheapmi
  Mela sáhttá geavahit automáhtalaš mearrádusbargama mearridettiinis oassálas áraduvvon boarisvuođaealáhaga mieđiheami. Oassálas áraduvvon boarisvuođaealáhat sáhttá mieđihuvvot, go láhkageatnegahtton vuolleahkerádjá dievvá iige olmmoš oaččo eará bargoealáhatovddu (eanandoallofitnodatolbmo ealáhatláhka 1280/2006 35 §, 36 §, 37 §). Mela addá áššis čálalaš mearrádusa.
• Dáhkádusa mieđiheapmi veahkkeruhtaoažžui
  Mela sáhttá geavahit automáhtalaš mearrádusbargama mearridettiinis dáhkádusa mieđiheamis veahkkeruhtaoažžui nu go lágas ásahuvvo (eanandoallofitnodatolbmo ealáhatláhka 1280/2006 1 a §, 8 a §, 8 b §, 10 a §, 21 a §, 141 b § ja eanandoallofitnodatolbmo bárte- ja ámmátdávdaláhka 873/2015 5.2 §). Mela nanne dáhkádusa juogo veahkkeruhtaoažžu ovdanbuktin veahkkeruhtamearrádusa dahje veahkkeruđa juolludeaddji Melai dahkan almmuhusa ja veahkkeruhtaoažžu gullama vuođul. Eanandoallofitnodatolbmo ealáhatlágas oaivvilduvvon dáhkádusa nannema oktavuođas veahkkeruhtaoažžui nannejuvvo eanandoallofitnodatolbmo bárte- ja ámmátdávdalága mielde dáhkádus seammá áigodahkii ja seammá barggus. Mela addá áššis čálalaš mearrádusa.

Registtardoalli

Mela lea dáhkádus- ja ovdoáššiinat čohkkejuvvon dieđuid registtardoalli.

Mela diehtosuodjevástuoolbmo oktavuođadieđut

Sáhtát sáddet diehtosuodjevástideaddjái suddjejuvvon šleađgapoastta: mela.fi/tietosuoja > Diehtosuodjevástideaddji oktavuođadieđut. Vállje vuostáiváldin Diehtosuodji.

Sáhtát riŋget Mela telefonguovddážii 029 435 11 dahje sáddet reivve Mela poastačujuhussii. Čále reivve vuostáiváldin Diehtosuodjevástideaddji/Mela.

Loga lasi diehtosuoji birra ja persovdnadieđuid gieđahallama birra Melas